ابراهيم عاملي ( موثق )
302
تفسير عاملي ( فارسي )
مصباح الهداية صفحه 26 - 27 : در خطبه ى اوّل نهج البلاغه علىّ عليه السّلام فرموده است « كمال توحيده الاخلاص له و كمال الاخلاص له نفى الصّفات عنه لشهادة كل صفة انّها غير الموصوف و شهادة كلّ موصوف انّه غير الصّفة » ظاهر عبارت مقصود چنين مينمايد : چون كسى از مرتبه ى توحيد ناقص كه در خور اوهام عوام است بالاتر رفت بمقام كمال توحيد ميرسد كه درجه ى خواصّ است ، و اينجا است كه صفات و افعال ربوبى ملحوظ نيست و فقط تجلَّى احديّت است و بس و جلوه ى صفات و افعال در لحاظ غيب الغيوب و حقيقت منبسط لا يتناهى مضمحلّ است و نابود . طنطاوى : جنّ و شيطان مخلوقى است سرشته از آتش و مثل مردم بىتربيت و نافرمان و حيوانات وحشى است كه مطيع و فرمانبر انسان نميشوند شيطان هم خوددارى از سجده كرد و تسليم بآدم نشد ، پس ملائكه مثل انبياء و علماء هستند كه آماده ى كار انسان هستند و شياطين مثل مردم بىتربيت و حيوانات وحشى هستند كه آرام نميشوند و اسير تحريك غضب خود هستند ، و از اين جهت شيطان اخراج شد همانطور كه ما خار و خاشاك را از زمين آبادانى دور ميكنيم و حيوانات و حشرات موذى را از خود ميرانيم تا از شرّ آنها آسوده باشيم ، و اشرار و مردم بىتربيت را بزندان ميكنيم تا تربيت شوند و يا آزارشان به كسى نرسد . اين چنين است اخراج ارواحى كه بواسطه ى گرفتارى بغضب از كومك و همراهى بشر خوددارى ميكنند ، ولى به حكم بقاى موجوديّت چنان كه نسل حيوانات موذى منقطع نشده است ، شياطين هم نيز مهلت يافتهاند كه با وسوسه آدمى را آزار كنند ، و هم چنان كه آدمى با وسائل خود را از شرّ موجودات موذى حفظ مىكند و بنظافات و رفع كثافات و جلوگيرى از درندگان و بد خويان آسوده و سالم ميماند . بوسيله ى تهذيب اخلاق غضب شيطانى را از خود دور مىكند و موجودى نورانى خواهد بود . و همچنان كه حشرات با اشخاص و جاهاى نظيف سرو كار ندارند شيطان هم بامخلصين كار ندارد چون با طبيعت و خوى او سازگار نيستند چنان كه در جاى لطيف خوراك حشرات پيدا نميشود در دل مخلصين